บายศรี บาศรี
มีหลายท่านที่ตรวจสอบต้นบุญของตัวเองแล้ว และมีโครงการว่าจะไปสักการะต้นบุญของตนเองด้วยบายศรี...ทีนี้มาคุยกันเกี่ยวกับบายศรีดีกว่า ว่าบายศรีคืออะไร มีแบบไหน และหน้าตาเป็นอย่างไรกันบ้าง
“ บาย ” ในภาษาเขมร แปลว่า ข้าวสุก ส่วนภาษาถิ่นอีสาน แปลว่า จับต้อง สัมผัส
“ ศรี ” เป็นคำสันสกฤต ตรงกับ บาลีคือ “ สิริ ” ซึ่งแปลว่า มิ่งขวัญ
โดยรวมนิยามของบายศรีจึงน่าจะ แปลได้ว่า ข้าวขวัญ หรือ สิ่งที่น่าสัมผัส กับความดีงาม สมัยโบราณ มีการเรียกพิธี สู่ขวัญว่า “บาศรี ” ทั้งนี้สืบเนื่อง มาจากเป็นพิธี สำหรับบุคคล ชั้นเจ้านาย เพราะคำว่า “ บา ” เป็นภาษาโบราณ ทางอีสานใช้เป็น คำนำหน้าเรียกเจ้านาย เช่น บาท้าว บาบ่าว บาคราญ เป็นต้น ส่วนคำว่า “ ศรี ” หมายถึง ผู้หญิงและ สิ่งที่เป็นสิริมงคล “ บาศรี ” จึงหมายถึง การทำพิธีที่ เป็นสิริมงคล แต่ปัจจุบันนี้ มักนิยมเรียกกันว่า “บายศรี” บายศรี มีลักษณะนามเรียกว่า “องค์” มีหลายประเภท เช่น บายศรีเทพ บายศรีพรหม บายศรีหลัก บายศรีตอ บายศรีบัลลังก์ เป็นต้น
การจัดทำ บายศรี นั้น เริ่มจาก การนำใบตอง ที่มาจากกล้วยตานี เย็บเป็น บายศรี ประดับด้วย ดอกไม้มงคลต่างๆ ส่วนตัวบายศรี ยังแบ่งออก ตามลักษณะ การใช้งาน ในการบูชา ที่แตกต่าง ออกไป
 | ขันครู ขันครู หมายถึง ขันซึ่งมีความหมายอย่างยิ่งยวดในชีวิต ถือว่าสิ่งนี้จะเปรียบเสมือนเสาหลักในชีวิตให้กับตัวเราเอง โดยจะประกอบไปด้วยบายศรีพร้อมกับข้าวสารซึ่งมีความหมายถึงความอุดมสมบูรณ์ในชีวิต การที่จะรับขันครูนั้นจำเป็นที่จะต้องศึกษาผู้ให้ ให้ดีเพราะจะเป็นแบบฉบับให้กับเราเพื่อดำเนินชีวิตเป็นแบบอย่าง ส่วนบายศรีในขันครูนั้นจะมีความหมายทางธรรมแฝงอยู่ จะประกอบด้วยตัวแม่ ๕ ตัวมีลูก ๙ตัวและช่องระหว่างตัวแม่จะมีกรวยไว้ใส่ หมาก – พลู – บุหรี่ –ธูป – เทียน – ดอกบัว และจะมีกรวยใหณ่ตรงกลางปลายจะเสียบด้วยดอกบัว |
 | บายศรีปากชาม ลักษณะบายศรี รองด้วยชาม ที่มี ขนาดเหมาะสม ตัวแม่มี ๕ ลูก จำนวน ๓ ด้าน และมีลูก ๓ ลูก แซมอีก ๓ ด้าน มีแมงดาที่แม่บายศรี อีกทั้ง ๓ ด้าน ส่วนตรงกลางบายศรีจะม้วนเป็น กรวยด้วยใบตองตานี ภายในใส่ข้าวสวย ไว้ภายใน ส่วนยอดบายศรี จะใช้ไข่ต้มเสียบ ซึ่งปัจจุบันมีการประยุกต์ใช้ดอกไม้เสียบแทนบ้างก็พบเห็นได้มาก ส่วนรอบๆบายศรีจะมีการนำดอกไม้มงคลต่างๆมาประดับ เช่นดอกดาวเรือง ดอกบานชื่นเป็นต้น บายศรีปากชาม เป็นบายศรี ที่มักจะใช้ในการ สักการะบูชา เทพยดา ครูบาอาจารย์ หรือในการบวงสรวง เทพยดาในทุกๆ พิธีกรรม จะขาดบายศรีปากชาม ไม่ได้ |
 |
บายศรีเทพ จะมีลักษณะ ตัวแม่ ๙ ลูก ตัวลูก ๕ ลูก ปัจจุบันจะไม่ใส่ ข้าวภายใน กรวยเหมือน บายศรีปากชาม แต่ก็อนุโลม ให้ใช้เรียกว่า บายศรีเทพ เพื่อสักการะ บูชาเทพยดา
|
 | บายศรีพรหม จะใช้ตัวแม่ ๑๖ ลูก ตัวลูก ๙ ลูก ภายใน กรวยที่อยู่ ตรงกลาง จะบรรจุด้วย หญ้าแพรก ใบโพธิ์ ใบขนุน ดอกเข็ม ด้านนอก จะใช้หมาก – พลู บุหรี่ ดอกไม้มงคล ประดับใช้ใน พิธีกรรมการ บวงสรวง พระพรหม เช่น การตั้งศาล หรือพิธีกรรม บวงสรวง ในงานไหว้ครู
|
 |
บายศรีบัลลังก์ มีทั้ง บัลลังก์บรมครู บัลลังก์ศิวะ บัลลังก์นารายณ์ (ส่วนใหญ่ จะทำเป็น รูปพระยานาค มี ๕ - ๗ เศียร) บางครั้ง ก็ทำบัลลังก์ เป็นรูป พระยาครุฑ บัลลังก์ธรรมจักร ก็มี บัลลังก์พิฆเนศ บัลลังก์จุฬามณี |
